Làm thế nào để các đô thị Việt Nam không trở thành những khối bê tông vô hồn, sao chép rập khuôn từ nước ngoài, và những vùng quê không đánh mất vẻ thanh bình vốn có? Đó là câu hỏi lớn được đặt ra tại Hội thảo “Quy hoạch đô thị – nông thôn gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong kỷ nguyên mới”, do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức ngày 3/7 tại Hà Nội, với sự tham dự của gần 100 nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc và văn hóa.
Quy hoạch đứng trước bước ngoặt lịch sử
Phát biểu khai mạc, Chủ tịch VUPDA Trần Ngọc Chính nhận định công tác quy hoạch hiện nay đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mang tính bước ngoặt. Từ ngày 1/7, việc vận hành mô hình chính quyền 3 cấp đã tạo ra những thay đổi căn bản trong quản lý và tổ chức phát triển ở địa phương. Song song đó, tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt văn hóa vào vị trí trung tâm, mở ra một hệ quy chiếu hoàn toàn mới cho ngành quy hoạch – kiến trúc.
Chủ tịch VUPDA Trần Ngọc Chính phát biểu khai mạc hội thảo.
Theo ông Trần Ngọc Chính, Việt Nam là quốc gia có lợi thế lớn khi sở hữu kho tàng văn hóa đậm đà bản sắc cùng hệ sinh thái cảnh quan phong phú, đa dạng. Chính vì vậy, mỗi bản quy hoạch, dù ở quy mô vùng hay chi tiết, đều cần được xây dựng trên tinh thần trân trọng và gìn giữ các giá trị văn hóa, cả vật thể lẫn phi vật thể.
Đó không chỉ là việc giữ lại một mái đình, một hàng cây cổ thụ, mà sâu xa hơn là nuôi dưỡng gốc rễ tinh thần để các thế hệ mai sau hiểu và tự hào về cội nguồn dân tộc. Ông cũng cho biết những ý kiến tâm huyết tại hội thảo sẽ được tổng hợp để tham mưu cho các cơ quan chức năng, hướng tới các chính sách quy hoạch vừa hiện đại vừa đậm tinh hoa dân tộc.
Từ những hạn chế của mô hình rập khuôn đến khát vọng một lối đi riêng.
Nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký VUPDA, thẳng thắn chỉ ra rằng bên cạnh những thành tựu về hạ tầng và kinh tế, hệ thống đô thị Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế. Xu hướng “đô thị hóa cơ học” – chạy theo mở rộng diện tích, xây dựng ồ ạt – đã khiến nhiều thành phố rơi vào cảnh thiếu bản sắc, “trăm nơi như một”. Khoảng cách phát triển và thụ hưởng văn hóa giữa thành thị và nông thôn vẫn là một khoảng trống chưa được thu hẹp.
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký VUPDA chia sẻ tại hội thảo.
Đáng chú ý hơn, không ít địa phương vì muốn đi nhanh đã lựa chọn sao chép nguyên mẫu các mô hình quy hoạch nước ngoài, bất chấp sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, lịch sử và cấu trúc xã hội đặc thù của Việt Nam.
Từ thực tế đó, ông Quảng cho rằng khát vọng xây dựng một mô hình quy hoạch mang bản sắc thuần Việt là đòi hỏi tất yếu của thời đại. Nếu thế kỷ XX là giai đoạn Việt Nam học hỏi, tiếp thu tinh hoa quy hoạch thế giới, thì thế kỷ XXI cần là thời điểm Việt Nam tự tin đóng góp một mô hình phát triển mang dấu ấn riêng.
Đó là mô hình lấy ba trụ cột làm nền tảng: bản sắc dân tộc, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế – trong đó con người là trung tâm, văn hóa là nền tảng, sinh thái là giới hạn không thể vượt qua, kinh tế là động lực và công nghệ là công cụ thực thi.
Công nghệ và văn hóa: Hai dòng chảy song hành
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại hội thảo là việc tích hợp công nghệ vào không gian văn hóa trong quy hoạch. Tiến sĩ, Kiến trúc sư Phạm Thị Nhâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và Nông thôn Quốc gia, cho rằng dưới tác động của kinh tế số và tinh thần đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, tư duy quy hoạch truyền thống buộc phải thay đổi căn bản.
Các đại biểu và chuyên gia tham gia thảo luận tại Hội thảo khoa học “Quy hoạch đô thị – nông thôn Việt Nam gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong kỷ nguyên mới”, do Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam tổ chức.
Theo bà Nhâm, quy hoạch ngày nay không còn đơn thuần là việc phân lô, vạch tuyến đường hay bố trí khu dân cư, mà phải là sự dung hợp hài hòa giữa ba tầng cấu trúc: không gian vật chất, không gian số và không gian văn hóa. Việc đưa dữ liệu lớn, hạ tầng số và các nền tảng quản trị thông minh vào tổ chức không gian đô thị – nông thôn sẽ giúp các địa phương vận hành linh hoạt hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, dù công nghệ hiện đại đến đâu, hạ tầng số vẫn phải phục vụ mục tiêu cốt lõi là tôn vinh và gìn giữ bản sắc không gian riêng của từng vùng đất.
Quang cảnh hội thảo “Quy hoạch đô thị nông thôn gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong kỷ nguyên mới”.
Hội thảo khép lại nhưng đã mở ra một hướng tư duy mới cho ngành quy hoạch Việt Nam: quy hoạch không thể là một bản vẽ tĩnh, mà phải là một thực thể sống, nơi dòng chảy của công nghệ và phát triển kinh tế luôn được dẫn dắt bởi mạch nguồn văn hóa ngàn đời của dân tộc.
Hoàng Tâm
