Chiều ngày 26/8/2026, tại thôn Đức Lạc, xã Đức Thọ (tỉnh Hà Tĩnh), UBND xã Đức Thọ phối hợp cùng dòng họ Phạm long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh đối với Nhà thờ Phạm Huy, theo Quyết định số 2058/QĐ-UBND ngày 13/8/2026 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.
Lãnh đạo Sở VHTTDL và chính quyền địa phương trao Bằng xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh cho đại diện nhà thờ họ Phạm Huy.
Buổi lễ có sự tham dự của ông Trần Xuân Lương – Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Du lịch Hà Tĩnh, ông Trần Hoài Đức – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, ông Bùi Ngọc Nhật – Chủ tịch UBND xã, ông Nguyễn Đăng Quân – Chủ tịch UBMTTQ xã, ông Lương Quang Huy – Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thọ, cùng đại diện các ban ngành cấp xã và đông đảo con cháu dòng họ Phạm.
Chứng tích hơn một thế kỷ của một dòng họ khoa bảng
Nhà thờ Phạm Huy là nơi thờ tự và tưởng niệm một bậc tiền nhân xuất sắc của dòng họ Phạm Đại tôn vùng Hòa Yên, dòng họ có lịch sử hơn 400 năm với truyền thống khoa bảng lừng lẫy. Công trình được lập vào năm 1881 (năm Tự Đức thứ 34), đến nay đã trải qua hơn 145 năm với không ít biến thiên lịch sử
Các tiết mục văn nghệ chào mừng
Ngôi nhà thờ bằng gỗ chạm khắc tinh xảo thuở xưa từng bị lũ lớn cuốn trôi vào năm 1959. Đến năm 1968, bằng tình cảm và lòng kính trọng sâu sắc, con cháu trong dòng họ đã chung tay đóng góp để dựng lại nhà thờ ngay trên nền đất cũ. Hiện di tích vẫn còn lưu giữ được hai tấm bia cổ lập năm 1880, 1881 cùng biển ngạch quý giá “Ân tứ vinh quy” do vua Tự Đức ban tặng.
Đại diện chính quyền địa phương tặng hoa chúc mừng các đại biểu.
Người được thờ tự tại đây, cụ Phạm Huy (1808–1878, tên trong gia phả là Phạm Toản), là một biểu tượng ngời sáng về tinh thần hiếu học và ý chí kiên trì vượt khó. Trải qua 6 khoa thi không như ý, cụ vẫn không hề nản chí. Ở tuổi ngoài 40, cụ xuất sắc đỗ Đệ nhị giáp Cát sĩ xuất thân Đệ nhất danh, đứng đầu hàng Cát sĩ tại khoa thi Bác học Hoành tài năm 1851, một khoa thi đặc biệt chỉ lấy 7 người đỗ trong số 90 sĩ tử được tuyển chọn. Tên tuổi cụ được khắc ghi trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Huế.
Bước vào chốn quan trường, cụ Phạm Huy kinh qua nhiều trọng trách lớn như Đốc học Nghệ An, Biên lý Hình bộ, Bố chính Nam Định, Tả Phó Đô Ngự sử Đô Sát viện, đồng thời tham gia biên soạn bộ sử lớn Đại Nam thực lục. Không chỉ là một nhà giáo dục, một vị quan thanh liêm, cụ còn để lại tiếng thơm về lòng yêu nước thương dân khi từng quyên góp 270 quan tiền cá nhân để cứu trợ nhân dân Nam Định vượt qua thiên tai bão lũ.
Niềm tự hào của vùng đất học
Phát biểu chỉ đạo và trao Bằng xếp hạng di tích tại buổi lễ, ông Trần Xuân Lương – Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Du lịch Hà Tĩnh khẳng định việc Nhà thờ Phạm Huy chính thức trở thành di tích lịch sử cấp tỉnh là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa, lịch sử mà các thế hệ con cháu dòng họ đã bền bỉ giữ gìn suốt hơn một thế kỷ qua không chỉ là niềm vinh dự của dòng họ Phạm mà còn là niềm tự hào chung của vùng đất học Đức Thọ.
Ông cũng đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương và dòng họ cần phối hợp chặt chẽ trong việc bảo vệ nghiêm ngặt các hiện vật cổ, tư liệu Hán – Nôm; đồng thời chủ động số hóa tư liệu, dịch thuật và tuyên truyền sâu rộng để biến di tích thành một “địa chỉ đỏ” sống động, lan tỏa mạch nguồn khoa bảng, giáo dục truyền thống hiếu học và tinh thần sống có trách nhiệm cho thế hệ trẻ hôm nay.
Trách nhiệm gìn giữ của thế hệ hôm nay
Đại diện con cháu dòng họ, ông Phạm Văn Việt bày tỏ niềm xúc động và tự hào khi Nhà thờ Phạm Huy được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Theo ông, việc được xếp hạng di tích không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa của Nhà thờ Phạm Huy và những đóng góp của cụ Phạm Huy, mà còn là niềm vinh dự, đồng thời là trách nhiệm lớn lao đối với các thế hệ con cháu hôm nay.
Ông Phạm Văn Việt khẳng định, con cháu dòng họ Phạm sẽ tiếp tục đoàn kết, chung tay bảo vệ, gìn giữ nguyên trạng các hạng mục của di tích; trân trọng bảo quản những hiện vật, tư liệu quý được các thế hệ tiền nhân để lại. Dòng họ cũng sẽ tích cực phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích; từng bước sưu tầm, hệ thống hóa, số hóa các tư liệu Hán – Nôm, gia phả và những tư liệu liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của cụ Phạm Huy.
“Đây không chỉ là nơi con cháu tưởng nhớ công đức tiền nhân mà còn là địa chỉ để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Chúng tôi mong muốn từ di tích này, truyền thống hiếu học, ý chí vượt khó, tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước của cụ Phạm Huy sẽ tiếp tục được lan tỏa đến các thế hệ mai sau”, ông Phạm Văn Việt chia sẻ.
Buổi lễ khép lại trong không khí trang nghiêm và xúc động với nghi thức rước Bằng xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh vào nhà thờ và dâng hương tưởng niệm tiền nhân. Việc Nhà thờ Phạm Huy được công nhận di tích cấp tỉnh không chỉ là dấu mốc quan trọng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa tại địa phương, mà còn góp phần khẳng định vị thế của Đức Thọ như một vùng đất giàu truyền thống khoa bảng, hiếu học của Hà Tĩnh.
PV
