Tập 153 chương trình Kính Đa Chiều, đại diện Ban tổ chức Tóc xanh vạt áo Ngô Lê Duy cùng Host Phương Uyên thảo luận về ranh giới giữa phục dựng, phỏng dựng và mô phỏng cổ phục, đồng thời đưa ra góc nhìn cởi mở về bài toán thương mại hóa trang phục truyền thống.
Trailer: https://youtu.be/4kpnuPUvmZM?si=3PngvLccckruQ2oW
Phân biệt 3 cấp độ tái hiện trang phục truyền thống
Mở đầu chương trình, Host Phương Uyên đặt vấn đề về xu hướng người trẻ ngày càng đón nhận cổ phục, kéo theo những góc nhìn đa chiều về quy trình phục dựng dựa trên tư liệu lịch sử cũng như các thách thức về đạo nhái, sao chép và thương mại hóa. Giải đáp thắc mắc này, anh Ngô Lê Duy cho biết việc tái hiện trang phục xưa hiện được phân định rõ ràng thành nhiều mức độ với những yêu cầu khắt khe khác nhau, bao gồm: phục dựng, phỏng dựng và mô phỏng.
Trong đó, phục dựng là cấp độ khắt khe nhất, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối dựa trên ghi chép lịch sử, hình ảnh, hiện vật lưu trữ trong bảo tàng hoặc nguyên mẫu còn nguyên vẹn. Quá trình này yêu cầu sự tỉ mỉ đến từng đường kim mũi chỉ may tay, thậm chí nguồn gốc các hạt đính kết trên áo cũng phải chuẩn xác với nguyên bản ngày xưa. Các sản phẩm phục dựng đáp ứng đủ tiêu chuẩn lịch sử thường được lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, các bảo tàng trên cả nước hoặc thuộc bộ sưu tập của những nhà nghiên cứu chuyên sâu nhằm phục vụ công tác giáo dục và bảo tồn.
Ở cấp độ nhẹ nhàng hơn, phỏng dựng cho phép sự chỉnh sửa để bù đắp những khoảng trống lịch sử không thể truy vết. Trong khi đó, mô phỏng là hình thức đơn giản nhất, thực hiện dựa trên hình ảnh động, tư liệu kết hợp với hiểu biết về mỹ thuật thời kỳ đó.
Mô phỏng và thương mại hóa cổ phục là nhu cầu ứng dụng tất yếu
Trả lời thắc mắc về việc các đơn vị sản xuất trang phục mô phỏng hiện nay có phải là hình thức sao chép hay không, đại diện Tóc xanh vạt áo khẳng định đây là bước tiến hoàn toàn bình thường. Anh Ngô Lê Duy giải thích các đơn vị hiện tại chủ yếu dừng ở mức độ mô phỏng để đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế của giới trẻ như ứng dụng vào điện ảnh hay trang phục thường nhật. Do di sản trang phục truyền thống thuộc về sở hữu chung của cộng đồng, việc mô phỏng để phù hợp với công năng sử dụng của khách hàng là hoạt động đúng đắn.
Dù vậy, anh nhấn mạnh các đơn vị kinh doanh và người quảng bá phải hết sức minh bạch với công chúng về mặt thuật ngữ. Sản phẩm cần được truyền thông chính xác là “mô phỏng”, “tái hiện” hoặc “lấy cảm hứng từ”, tuyệt đối không mạo nhận là sản phẩm phục dựng 100%. Khi công chúng hiểu đúng nguồn gốc và bản chất sản phẩm, việc tiếp cận cổ phục sẽ trở nên tích cực và đúng đắn hơn.
Clip Ngô Lê Duy và cách phân biệt các mức độ phục dựng, phỏng dựng, mô phỏng cổ phục Việt: https://youtu.be/pdId1qfLdvo
Bảo tồn nguyên bản và sáng tạo ứng dụng phải song hành
Đứng trước lo ngại về những cách tân hay biến thể có thể làm sai lệch giá trị văn hóa, anh Ngô Lê Duy thẳng thắn thừa nhận việc đưa cổ phục tiếp cận rộng rãi đến đại chúng bắt buộc phải chấp nhận những phương án thay thế cho các chi tiết quá cao cấp, tinh mỹ không thể sản xuất đại trà. Tuy nhiên, thị trường văn hóa luôn cần sự tồn tại song song của hai mảng bổ trợ cho nhau. Một bên là những người kiên trì tìm kiếm từng loại chỉ may chuẩn xác của người xưa để phục dựng nguyên bản đặt trong bảo tàng. Bên còn lại là những người thương mại hóa, áp dụng phương án mô phỏng linh hoạt để đưa cổ phục lên sàn diễn thời trang, điện ảnh, video ca nhạc hay trình diễn đường phố. Sự kết hợp giữa bảo tồn nguyên bản và ứng dụng sáng tạo chính là chìa khóa giúp người trẻ vừa trân trọng chiều sâu di sản, vừa đưa cổ phục Việt hòa vào dòng chảy đương đại.
Tập 153 chương trình Kính Đa Chiều sẽ phát sóng lúc 18h50 thứ hai 28/9/2026 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp Jet Studio thực hiện.
Hưng Vũ
