Để bảo đảm an ninh năng lượng và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, hạ tầng năng lượng Việt Nam cần phải “đi trước một bước” trên nền tảng tích hợp đồng bộ giữa nguồn vốn, công nghệ và cơ chế chính sách.
Quang cảnh Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh
Tại Diễn đàn “Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh” do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức ngày 24/6, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn về chuyển dịch năng lượng. Trọng tâm không còn chỉ là xây dựng các nhà máy điện truyền thống, mà là kiến tạo một hệ sinh thái năng lượng thông minh, vận hành trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số.
Hạ tầng năng lượng phải “đi trước một bước”
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam sẽ trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Để hiện thực hóa khát vọng này, hệ thống năng lượng quốc gia phải được xây dựng theo hướng đồng bộ, hiện đại và thông minh như tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Điện lực năm 2024.
Phát biểu khai mạc, Phó Tổng Giám đốc VOV Phạm Mạnh Hùng.
“Hạ tầng năng lượng không còn chỉ là nhà máy điện hay đường dây truyền tải, mà phải trở thành hạ tầng thông minh, vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo”, ông Phạm Mạnh Hùng khẳng định.
Bài toán nguồn vốn hàng trăm tỷ USD
Thách thức lớn nhất hiện nay đối với ngành điện chính là áp lực về vốn đầu tư. Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), đã đưa ra những con số áp lực theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh:
Giai đoạn 2021-2030: Tổng nhu cầu vốn đầu tư ước khoảng 134,7 tỷ USD (trong đó nguồn điện cần 119,8 tỷ USD, lưới điện khoảng 14,9 tỷ USD).
Giai đoạn 2031-2050: Nhu cầu vốn tăng vọt, dao động từ 399,2 tỷ USD đến 523,1 tỷ USD.
Trong bối cảnh ngân sách nhà nước và nguồn lực doanh nghiệp có hạn, dòng vốn tín dụng ngân hàng được xác định là kênh dẫn vốn chủ lực. Hiện dư nợ tín dụng đối với lĩnh vực sản xuất, phân phối điện, khí đốt chiếm khoảng 3% tổng dư nợ nền kinh tế. Riêng lĩnh vực năng lượng sạch, dư nợ tín dụng xanh đã đạt hơn 270 nghìn tỷ đồng.
Phát biểu tại diễn đàn, TS Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Tuy nhiên, ông Bắc cũng thẳng thắn chỉ ra dòng vốn này đang gặp “lực cản” lớn do các dự án điện thường có quy mô lớn, thời gian hoàn vốn dài, trong khi các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và cơ chế giá điện vẫn chưa được khơi thông triệt để.
Chuyển dịch năng lượng không chỉ là phát triển nguồn điện
Dưới góc nhìn xu hướng toàn cầu, ông Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cảnh báo một thực tế: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu (Data Center) và số hóa đang tạo ra cơn “khát” điện năng chưa từng có.
Thách thức cốt lõi của Việt Nam hiện nay không nằm ở tiềm năng phát triển điện gió hay điện mặt trời, mà nằm ở khả năng hấp thụ, lưu trữ và truyền tải.
Nếu không phát triển đồng bộ hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và lưới điện thông minh, hệ thống sẽ rơi vào kịch bản nghịch lý: nơi thừa vẫn thừa, nơi thiếu vẫn thiếu, gây lãng phí nguồn công suất từ năng lượng tái tạo. Đồng thời, bài toán khó cho cơ quan quản lý là làm sao vừa thúc đẩy chuyển dịch xanh, vừa bảo đảm chi phí tiền điện phù hợp với sức chịu đựng của người dân và doanh nghiệp.
Hướng đi nào cho tương lai?
Để xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn và bền vững hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, các chuyên gia tại diễn đàn đồng thuận cho rằng Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp đột phá:
Hoàn thiện khung pháp lý: Sớm định hình rõ ràng cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện (PPA) và cơ chế chia sẻ rủi ro để thu hút các nguồn vốn dài hạn trong và ngoài nước.
Đồng bộ hóa hạ tầng: Phát triển song song giữa nguồn điện và lưới truyền tải, đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng số để tối ưu hóa khả năng vận hành hệ thống.
Đa dạng hóa nguồn tài chính: Khơi thông dòng vốn tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh và tận dụng các nguồn tài chính quốc tế cam kết cho chuyển dịch năng lượng công bằng.
Hoàng Tâm
